Napisz do nas: biuro@dietanova.org

Celiakia – choroba nie tylko wieku dziecięcego

 

Celiakia (inaczej zwana chorobą trzewną czy enteropatią jelitową) to choroba immunologiczna jelita cienkiego. Jest błędnie kojarzona z chorobą wieku dziecięcego, gdyż zapada na nią coraz więcej dorosłych, również w podeszłym wieku.

Celiakia powoduje zmiany zanikowe kosmków jelitowych pod wpływem białka występującego w niektórych zbożach, tj. pszenicy, jęczmieniu, życie i owsie. Owo białko to właśnie gluten, który jest toksyczny dla chorego na tę chorobę. Osoba, która cierpi na nią a spożywa wymienione pokarmy pochodzenia roślinnego (choćby pod postacią skrobii pszennej w ulubionych ciasteczkach), ma zaburzone procesy wchłaniania składników odżywczych z pokarmów. Ujawnia się to w różnej postaci.

ciało

Do najbardziej typowych należą: przewlekła, nawracająca biegunka, zaburzenia przyrostu masy ciała lub jej utrata, zahamowanie wzrostu, opóźnienie dojrzewania, wtórna utrata miesiączki, anemia, nudności, wymioty, przewlekłe oraz kurczowe bóle brzucha, wzdęcia, złamania i zaburzenia gęstości kośćca, nawracające afty jamy ustnej czy opryszczkowate zapalenie skóry. Celiakia przejawia się również często nietypowymi objawami, co nieraz utrudnia lekarzom postawienie prawidłowej diagnozy. Do nietypowych objawów enteropatii jelitowej należą między innymi: przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśniowe, choroby szkliwa, migrena, padaczka, zaparcia, nieprawidłowe wyniki biochemiczne w zakresie wątroby, zaburzenia płodności, wielokrotne poronienia czy przedwczesne porody.

Należy pamiętać, że choroba trzewna należy do najczęściej uwarunkowanych genetycznie chorób przewodu pokarmowego. Częstość jej występowania szacuje się na około 1 % populacji ogólnej, a według najnowszych danych ze Szwecji na nawet 3 %.

W medycynie znane są przypadki chorób o objawach podobnych do celiakii, jednak celiakią niebędących. Należą do nich alergie na gluten czy przejściowe nietolerancje glutenu. Różnica między tymi chorobami a enteropatią jelitową tkwi w tym, że można się z nich wyleczyć, a dieta eliminacyjna nie musi trwać całe życie.

Alergia na gluten często objawia się w sposób mniej nasilony niż w przypadku celiakii. Dotyczy ona głównie dzieci, które z wiekiem z niej wyrastają.

Przejściowa nietolerancja glutenu może być skutkiem infekcji zakaźnych przewodu pokarmowego (wirusowych, bakteryjnych, pasożytniczych). Może bowiem prowadzić do uszkodzenia kosmków jelitowych odpowiedzialnych za efektywne wchłanianie składników pokarmu do krwi. Spożywanie w takim stanie glutenu skutkuje zanikiem kosmków i daje objawy podobne jak przy celiakii. Leczenie polega na stosowaniu diety eliminacyjnej, a powtórne wprowadzenie glutenu najczęściej nie powoduje ponownego zaniku kosmków.

 

Skąd wiedzieć, że ten produkt zawiera gluten lub jest bezglutenowy?

 

O zawartości glutenu mogą świadczyć następujące składniki wymienione w etykiecie produktu:

  • składniki mączne lub zbożowe, jeśli nie są wyprodukowane z surowców naturalnie bezglutenowych (ryż, kukurydza, soja, ziemniaki)
  • słód, jeśli nie jest to słód kukurydziany
  • białka roślinne i hydrolizowane białka roślinne, jeśli nie pochodzą z surowców naturalnie bezglutenowych (ryż, kukurydza, soja, ziemniaki)
  • guma roślinna – guma guar, guma arabska, guma ksantanowa czy mączka chleba świętojańskiego,  chyba, że jest to guma celulozowa

 

W przypadku żywności bezglutenowej, podstawowym kryterium wyboru powinna być informacja zawarta na etykiecie danego produktu. Należy rezygnować z tych, które w swoim składzie mają pszenicę, jęczmień, żyto, owies, a także z produktów, do produkcji których używane były w/w zboża, lub które są potencjalnym nośnikiem glutenu. Prawidłowe czytanie etykiet jest bardzo pomocne przy wyborze odpowiedniego menu dla chorego na celiakie i pozwala na większe urozmaicanie diety.

Na rynku dostępna jest grupa produktów specjalnego przeznaczenia żywieniowego, adresowana specjalnie do osób chorych na celiakię. Na opakowaniach umieszczony jest napis „produkt bezglutenowy” (gdy zawartość glutenu nie przekracza 20 mg/kg) lub produkt o bardzo niskiej zawartości glutenu (gdy zawartość glutenu nie przekracza 100 mg/kg). Bardzo popularny jest również znak graficzny w postaci przekreślonego kłosa.

 

Przy sklepowej półce…

 

Przy robieniu zakupów dla osób na diecie bezglutenowej problemem może być zwykła żywność, na etykiecie której nie ma jasnego komunikatu o zawartości glutenu. Jest to substancja alergizująca i na opakowaniu powinna widnieć adnotacja czy została użyta w procesie produkcji. Wynikiem tego często jest nieświadome spożywanie przez pacjentów alergenu. Dlatego przy robieniu zakupów należy trzymać się podstawowej reguły. Przede wszystkim należy bardzo dokładnie czytać skład produktu, a gdy wymienione składniki budzą wątpliwości (np. zawierają białko roślinne niewiadomego pochodzenia, błonnik roślinny itp.), należy z niego zrezygnować. Dobrze jest też kupować artykuły spożywcze niskoprzetworzone, bez dużej zawartości konserwantów i polepszaczy.

 

By wiedzieć czego się wystrzegać i dokładnie poznać grupy produktów dozwolonych i zakazanych, może pomóc poniższa tabelka.

Grupa produktów

Wolne od glutenu

Mogące zawierać gluten

Zawierające gluten

1

2

3

4

Produkty zbożowe

Zboża nie zawierające naturalnie glutenu: ryż, kukurydza, gryka, proso, szarłat; mąka bezglutenowa: gryczana, jaglana (z prosa), kukurydziana, ryżowa; skrobia kukurydziana, ryżowa; pieczywo i makarony z mąki ryżowej, kukurydzianej, gryczanej, ziemniaczanej, sojowej; gotowe pieczywo bezglutenowe lub makarony bezglutenowe oznakowane na opakowaniu; ryż biały i brązowy, płatki ryżowe, kaszki ryżowe; wafle ryżowe i kukurydziane; płatki i chrupki kukurydziane; kukurydza prażona; kasza gryczana, płatki gryczane; kasza jaglana; tapioka

Płatki śniadaniowe zawierające słód jęczmienny, skrobia pszenna zanieczyszczona glutenem

Produkty zbożowe zawierające pszenicę, żyto, jęczmień, owies (bułki, chleb zwykły, pszenno – żytni, razowy, pieczywo chrupkie, pumpernikiel, maca, pieczywo półcukiernicze); kasze (manna, kuskus, jęczmienna – mazurska, perłowa, pęczak); mąki, makarony, otręby, płatki, zarodki, kiełki ze zbóż zawierających gluten; opłatek, komunijny (zawiera 25 mg gliadyny)

Mleko i produkty mleczne

Mleko świeże, w proszku, skondensowane, śmietana, kefir, sery białe oraz topione

Jogurty, napoje czekoladowe, produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu zawierające skrobię modyfikowaną; sery żółte o powlekanej glutenem powierzchni

Napoje na bazie lub z dodatkiem słodu jęczmiennego

Mięso, ryby i ich przetwory

Mięso świeże, ryby, owoce morza, drób

Konserwy mięsne, kiełbasy, parówki, hamburgery, pasztety, wędliny, kaszanki, salcesony, pulpety, budynie mięsne, ryby w puszkach, produkty z dodatkiem hydrolizowanego białka roślinnego

Produkty panierowane

Tłuszcze

Masło, margaryna, oleje

Dresingi, majonezy

Owoce

Wszystkie owoce świeże, mrożone, soki owocowe

Nadzienia owocowe, suszone owoce posypane mąką, aby zapobiec sklejaniu się

Warzywa i ich przetwory

Wszystkie warzywa świeże, mrożone i konserwowe; ziemniaki, groch, fasola, soczewica, orzechy, mąka sojowa, skrobia ziemniaczana

Sosy warzywne, sałatki z sosami o nieznanym składzie, warzywa w puszkach, fasola w puszkach, marynaty

Panierowane warzywa

Słodycze i desery

Cukier, dżemy, miód, galaretki, ciasta i ciastka przygotowane z dozwolonych produktów – mąki kukurydzianej, tapioki, mąk bezglutenowych; desery ryżowe, kisiele i budynie domowe z mąki ziemniaczanej; landrynki, ciastka i ciasta gotowe bezglutenowe

Czekolady, nadziewane cukierki, batony, wafle; gotowe budynie, (mogą zawierać mąkę pszenną), lody, gumy do żucia, chipsy

Ciasta i ciastka przygotowane z dodatkiem niedozwolonych zbóż lub z tradycyjnym proszkiem do pieczenia; słód jęczmienny

Przyprawy

Sól, pieprz, zioła, cynamon, goździki, chili, gałka muszkatołowa, ocet winny

Ketchup, majonez, musztardy, mieszanki przyprawowe, sosy w proszku, gotowe dipy, sosy sojowe, pomidorowe, curry

Zupy

Domowe zupy ze świeżych i mrożonych warzyw – z dozwolonych produktów

Kostki bulionowe

Zupy zaprawiane mąką, zupy z makaronami i kluskami; większość zup w proszku i innych gotowych

Napoje

Herbata, kawa naturalna, soki, wody mineralne, kompoty, napary z ziół

Kakao owsiane, kawa zbożowa, napoje zawierające słód z jęczmienia lub innych zbóż zawierających gluten; piwo, wódki żytnie

 

 

Autor: Paulina Mikulska