Napisz do nas: biuro@dietanova.org

Czosnek

ZDROWIE UKRYTE W ZĄBKU CZOSNKU

 

Wprowadzenie

Czosnek pospolity (Allium sativum) to jedna z podstawowych roślin przyprawowych, obowiązkowa w kuchni każdej gospodyni. Razem z porem, szczypiorkiem czy cebulą należy do warzyw cebulowych, których specyficznego smaku i zapachu nie sposób pomylić z żadną grupą warzyw.

Czosnek znany jest od czasów starożytnych – już 3000 lat p.n.e. poznano się na jego cennych właściwościach leczniczych, pomocnych w przebiegu chorób infekcyjnych przewodu pokarmowego czy miejscowo na zranioną skórę.

Czosnek i preparaty czosnkowe najczęściej stosujemy profilaktycznie w okresie jesienno-zimowym, gdy jesteśmy bardziej podatni na przeziębienia – wspomaga on bowiem układ immunologiczny i wykazuje szerokie działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze.

Warto pochylić się chwilę nad tą cudowną rośliną, ponieważ bogactwo substancji bioaktywnych zawartych w czosnku, nie ogranicza się tylko do budowania odporności, ale wywołuje wielokierunkowe działanie zarówno prozdrowotne jak i farmakologiczne.

 

Związki siarkowe zawarte w czosnku

Charakterystycznymi składnikami czosnku są organiczne związki siarki – stanowią ponad 2 % masy czosnku. Głównym związkiem siarkowym jest allina, która pod wpływem uszkodzeń mechanicznych ząbków czosnku (np. podczas rozgniatania) przekształca się w związek zwany allicyną. To ona głównie odpowiada za specyficzny smak i zapach rośliny. Allicyna jest najważniejszym związkiem biologicznie czynnym, nadającym czosnkowi  prozdrowotne właściwości. Prócz efektu bakteriobójczego i przeciwgrzybiczego sprzyja utrzymaniu homeostazy krwi i zapobiega powstawaniu zakrzepom w kończynach dolnych działając przeciwzakrzepowo i fibrynolitycznie. Allicyna umożliwia rozpuszczanie skrzepów, które mogłyby wędrować z krwią do serca, prowadząc do zawału.

Działanie profilaktycznie w zakażeniach bakteryjnych jamy ustnej, górnych i dolnych dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, układu moczowego, ran czy owrzodzeń wykazują także olejki eteryczne czosnku. O właściwościach antywirusowych decyduje ajoen, wspomagając organizm w walce z wirusem grypy, opryszczki czy wirusowego zapalenia płuc.

 

Co jeszcze kryje w sobie ząbek czosnku?

Do innych cennych składników czosnku można zaliczyć m.in. enzymy, flawonoidy, prowitaminę A, pektyny, fitosterole, aminokwasy, witaminy: tiaminę (B1), ryboflawinę (B2), niacynę (PP) i witaminę C. Zwróćmy także uwagę na bogactwo makro- i mikroelementów: magnez, żelazo, cynk, wapń, potas, fosfor, selen, jod, miedź, ale także pierwiastki śladowe jak chrom, mangan, molibden, bor czy kobalt.

 

Jak czosnek wpływa na nasze zdrowie ?

  1. Chroni żołądek przed bakterią Helicobacter pylori, która wywołuje stany zapalne, chorobę wrzodową żołądka oraz dwunastnicy, a w konsekwencji nawet nowotwory żołądka.
  2. Stymuluje rozwój korzystnej mikroflory jelitowej, głównie bakterii z rodzaju Lactobacillus, które: chronią przewód pokarmowy przed kolonizacją drobnoustrojów chorobotwórczych, wspomagają procesy odpornościowe organizmu czy regulują motorykę przewodu pokarmowego.
  3. Związki zawarte w czosnku zmniejszają stres oksydacyjny i wykazują właściwości przeciwutleniające – wpływają na wytwarzanie i aktywację enzymów przeciwutleniających (katalaza, peroksydaza glutationowa, reduktaza glutationowa itp.), które chronią komórki przed uszkodzeniami spowodowanymi działaniem reaktywnych form tlenu.
  4. Działa hipoglikemicznie (obniża stężenie glukozy we krwi).
  5. Obniża poziom cholesterolu ogółem, cholesterolu frakcji LDL (zwanego powszechnie „złym cholesterolem”) oraz triglicerydów we krwi; zwiększa stężenie „dobrego” cholesterolu HDL we krwi. Hamuje proces powstawania cholesterolu i kwasów tłuszczowych w wątrobie, a także wewnątrzkomórkowe gromadzenie lipidów.
  6. Zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych – obniża ciśnienie tętnicze krwi, zwiększa przepływ krwi przez naczynia krwionośne poprawiając ukrwienie narządów, w tym serca. Dodatkowo zwiększa elastyczność naczyń krwionośnych, chroniąc przed zmianami miażdżycowymi.
  7. Wykazuje działanie przeciwnowotworowe – badania kliniczne wykazują, iż czosnek zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, który jest w Polsce drugim najczęściej występującym nowotworem u mężczyzn i kobiet.
  8. Działa tonizująco w chorobach wieku starczego – długotrwałe spożycie czosnku połączone ze zmianą stylu życia (zbilansowana dieta + regularna aktywność fizyczna) może wspomagać leczenie chorób wieku starczego oraz hamować procesy starzenia się organizmu.

 

Kto powinien unikać czosnku ?

Spożycie czosnku jest przeciwskazane dla osób, które przyjmują leki rozrzedzające krew czy oczekujące na zabiegi chirurgiczne (czosnek sam w sobie ma silne działanie przeciwzakrzepowe). Dla zachowania zdrowia oraz dobrego samopoczucia powinniśmy zjadać około 4 g czosnku dziennie, czyli jeden ząbek. Nadmierne spożycie czosnku może prowadzić do wystąpienia objawów żołądkowo-jelitowych, jak wzdęcia, zgaga czy skurcze jelit.

 

Podsumowanie

Czosnek jest prawdziwą skarbnicą związków prozdrowotnych o szerokim spektrum działania. Preparaty z wykorzystaniem czosnku znalazły zastosowanie w leczeniu nadciśnienia tętniczego, miażdżycy czy geriatrii. Roślina ta wzmacnia serce i naczynia krwionośne, wspomaga procesy odpornościowe, jest źródłem witamin, antyoksydantów, pierwiastków śladowych. Działa przeciwnowotworowo, przeciwzakrzepowo, stanowi także istny eliksir młodości hamujący procesy starzenia się organizmu.

Nie bójmy się specyficznego smaku czosnku – jeden ząbek dziennie latem i zimą, a zdrowie i uroda tak szybko nie przeminą!

Autor: Anna Rudnicka

garlic-free-license-cc0

Spis piśmiennictwa:

  1. Dębski B., Milner J.A. (2007): Molekularne mechanizmy przeciwnowotworowego działania czosnku; rola reaktywnych form tlenu, Bromatologia i chemia toksykologiczna, XL, 3, 223-
  2. Kałędkiewicz E., Lange E. (2013): Znaczenie wybranych związków pochodzenia roślinnego w diecie zapobiegającej chorobom nowotworowym, Postępy Fitoterapii, 1, 42-
  3. Kędzia A. (2000): Działanie olejku czosnkowego na bakterie beztlenowe wyodrębnione z jamy ustnej i górnych dróg oddechowych, Postępy Fitoterapii, 1, 28-
  4. Kędzia A. (2009): Olejek czosnkowy-skład chemiczny, działanie farmakologiczne i lecznicze, Postępy Fitoterapii, 3, 198-
  5. Kwiecień M., Winiarska-Mieczan A. (2011): Czosnek jako zioło kształtujące właściwości prozdrowotne, Problemy Higieny Epidemiologicznej, 92(4), 810-
  6. Lutomski J. (2000): Ziołolecznictwo chorób wieku podeszłego, Postępy Fitoterapii, 3, 24-
  7. Lutomski J. (2001): Fascynacja czosnkiem -wczoraj i dziś, Postępy Fitoterapii, 1, 7-
  8. Piasek A., Bartoszek A., Namieśnik J. (2009): Substancje pochodzenia roślinnego przeciwdziałające kardiotoksyczności towarzyszącej chemioterapii nowotworów, Postępy Higieny Medycyny Doświadczalnej, 63, 142-
  9. Tadeusiewicz J., Krysztofiak A., Olas B. (2014): Czosnek-panaceum na choroby układu krążenia?, Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych, 63(1), 37-
  10. Wroński K. (2013): Spożycie czosnku wśród chorych z rozpoznanym rakiem jelita grubego, Nowa Medycyna, 2, 43-